15 حقیقت علمی درباره هورمون های گرلین و لپتین که کنترل اشتهای شما را در دست دارند - مجله باهام

01

گرلین؛ ناقوس گرسنگی در معده

گرلین (Ghrelin) هورمونی است که عمدتا در سلول های اپیتلیال (Epithelial cells) کف معده فراوری می شود. این هورمون به عنوان تنها هورمون محرک اشتها (Orexigenic hormone) در گردش خون انسان شناخته می شود. وقتی معده خالی است، ترشح گرلین افزایش یافته و به وسیله جریان خون به هیپوتالاموس (Hypothalamus) در مغز می رسد تا پیغام احتیاج به غذا را صادر کند. جالب است بدانید که سطح این هورمون دقیقا قبل از وعده های غذایی معمول به اوج خود می رسد و بلافاصله پس از خوردن غذا کاهش می یابد.

02

لپتین؛ ترمز بیولوژیک مصرف انرژی

لپتین (Leptin) که از واژه یونانی لپتوس (Leptos) به معنای لاغر گرفته شده، به وسیله بافت چربی (Adipose tissue) ترشح می شود. وظیفه اصلی آن اطلاع رسانی به مغز درباره اندازه ذخایر چربی بدن است. وقتی ذخایر چربی کافی باشد، لپتین به مغز می گوید که احتیاجی به خوردن بیشتر نیست و متابولیسم (Metabolism) را افزایش می دهد. این هورمون در واقع نقش یک ترموستات (Thermostat) انرژی را ایفا می کند که از تجمع بیش از حد چربی جلوگیری می کند.

03

پارادوکس مقاومت به لپتین

یکی از بزرگترین سوءبرداشت های علمی گذشته این بود که افراد دارای اضافه وزن، کمبود لپتین دارند. اما تحقیقات نشان داد که این افراد اتفاقا سطح لپتین بسیار بالایی دارند. مشکل اصلی، مقاومت به لپتین (Leptin Resistance) است. در این حالت، مغز پیغام های لپتین را دریافت نمی کند و با وجود چربی زیاد، تصور می کند بدن در حال گرسنگی است. این پدیده شباهت زیادی به مقاومت به انسولین (Insulin Resistance) در دیابت نوع دو دارد.

04

تأثیر کم خوابی بر هورمون های اشتها

مطالعات گسترده در حوزه پزشکی خواب (Sleep Medicine) نشان داده اند که حتی یک شب کم خوابی می تواند تعادل هورمونی را برهم بزند. کمبود خواب باعث افزایش سطح گرلین و کاهش همزمان سطح لپتین می شود. این ترکیب مرگبار منجر به تمایل شدید به مصرف غذاهای پرکالری و کربوهیدرات های ساده (Simple Carbohydrates) در روز بعد می شود. در واقع مغز خسته، در پی سریع ترین منبع انرژی برای بیدار ماندن می شود.

05

گرلین و حافظه؛ ارتباطی فراتر از شکم

یافته های نایاب در علوم اعصاب (Neuroscience) حاکی از آن است که گیرنده های گرلین در هیپوکامپ (Hippocampus) یعنی مرکز یادگیری و حافظه مغز نیز وجود دارند. بعضی محققان معتقدند که گرلین در زمان گرسنگی، عملکرد شناختی را تقویت می کند تا موجود زنده بتواند با تمرکز بیشتری در پی غذا بشود. این یک سازگاری تکاملی (Evolutionary Adaptation) برای بقا در دوران باستان بوده است.

06

چرا رژیم های سخت معمولا شکست می خورند؟

وقتی به سرعت وزن کم می کنید، بدن این شرایط را به عنوان یک تهدید برای بقا تلقی می کند. در پاسخ، سطح لپتین به شدت سقوط نموده و ترشح گرلین افزایش می یابد. این تغییرات هورمونی می توانند تا ماه ها یا حتی سال ها پس از انتها رژیم باقی بمانند. به همین علت است که بسیاری از افراد پس از کاهش وزن، با اشتهایی سیری ناپذیر روبرو می شوند که منجر به بازگشت وزن (Weight Regain) می شود.

07

گرلین و اعتیاد؛ لذت بیش از احتیاج

گرلین سیستم پاداش مغز (Reward System) و مسیرهای دوپامینرژیک (Dopaminergic pathways) را تحریک می کند. این یعنی گرلین نه تنها شما را گرسنه می کند، بلکه لذت حاصل از خوردن غذاهای شیرین و چرب را افزایش می دهد. در جوامع مدرن که دسترسی به غذاهای فرآوری شده (Processed foods) بسیار آسان است، این هورمون می تواند به رفتارهای شبیه اعتیاد به غذا دامن بزند.

08

استرس و اشتهای کاذب

در هنگام استرس مزمن، هورمون کورتیزول (Cortisol) افزایش می یابد که به نوبه خود باعث افزایش سطح گرلین می شود. این پدیده شرح دهنده روان شناختی برای خوردن احساسی (Emotional Eating) است. بدن در شرایط فشار، در پی ذخیره انرژی است و گرلین ابزار اصلی برای وادار کردن فرد به مصرف کالری های اضافی در شرایط بحرانی محسوب می شود.

09

نقش پروتئین در مهار گرلین

تحقیقات تغذیه ای نشان می دهند که درشت مغذی های مختلف تاثیرات متفاوتی بر گرلین دارند. پروتئین (Protein) موثرترین ماده مغذی برای سرکوب طولانی مدت گرلین است. در حالی که کربوهیدرات ها باعث کاهش سریع اما موقتی گرلین می شوند، مصرف پروتئین باعث می شود این هورمون برای مدت طولانی تری در سطح پایین باقی بماند و فرد احساس سیری (Satiety) بیشتری داشته باشد.

10

کشف لپتین؛ انقلابی در اواخر قرن بیستم

لپتین اولین بار در اواسط دهه نود میلادی کشف شد. پیش از آن، دانشمندان تصور می کردند بافت چربی تنها یک محل ذخیره غیرفعال است. کشف لپتین ثابت کرد که چربی در واقع یک غده درون ریز (Endocrine gland) فعال است که با ترشح هورمون، متابولیسم و رفتارهای غذایی را کنترل می کند. این کشف مسیر تحقیقات چاقی را برای همیشه تغییر داد.

11

فروکتوز و اختلال در پیغام رسانی لپتین

بعضی مطالعات جامعه شناختی و بیوشیمیایی نشان می دهند که مصرف بالای فروکتوز (Fructose) که در نوشابه ها و شیرینی های صنعتی یافت می شود، می تواند باعث ایجاد مقاومت به لپتین در کبد و مغز شود. برخلاف گلوکز، فروکتوز باعث تحریک ترشح انسولین و کاهش گرلین به همان اندازه نمی شود، بنابراین مغز متوجه ورود کالری نشده و فرمان سیری صادر نمی کند.

12

ورزش و حساسیت هورمونی

فعالیت بدنی منظم یکی از برترین راه ها برای بهبود حساسیت مغز به لپتین است. ورزش نه تنها کالری می سوزاند، بلکه التهاب (Inflammation) را در هیپوتالاموس کاهش داده و به لپتین اجازه می دهد پیغام سیری را بهتر منتقل کند. جالب است که ورزش های هوازی (Aerobic exercises) تاثیر متفاوتی نسبت به ورزش های مقاومتی بر سطح گرلین در کوتاه مدت دارند.

13

گرلین و سلامت استخوان

یک حقیقت کمتر شناخته شده این است که گرلین در بازسازی استخوان ها (Bone Remodeling) نیز نقش دارد. تحقیقات نشان می دهد که این هورمون باعث تحریک تکثیر استئوبلاست ها (Osteoblasts) یا سلول های استخوان ساز می شود. این موضوع نشان دهنده پیوند عمیق بین شرایط تغذیه و استحکام اسکلت بدنی انسان است.

14

تاثیر جراحی های چاقی بر هورمون ها

در جراحی هایی مانند اسلیو معده (Gastric Sleeve)، بخشی از معده که بیشترین اندازه گرلین را فراوری می کند حذف می شود. کاهش ناگهانی و شدید سطح گرلین پس از عمل، یکی از دلایل اصلی موفقیت این جراحی ها در کاهش اشتهای بیماران است، که فراتر از صرفا کوچک شدن فیزیکی حجم معده عمل می کند.

15

تنوع ژنتیکی در گیرنده های لپتین

تفاوت های فردی در پاسخ به رژیم های غذایی اغلب ریشه در ژنتیک دارد. بعضی افراد دارای پلی مورفیسم های (Polymorphisms) خاصی در ژن گیرنده لپتین هستند که آن ها را مستعد چاقی می کند. این افراد حتی با وجود سبک زندگی سالم، ممکن است به کوشش بیشتری برای کنترل اشتهای خود احتیاج داشته باشند، چرا که سیستم سیری آن ها به طور پیش فرض کمی ضعیف تر عمل می کند.

دکتر علیرضا مجیدی

پزشک، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران

دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران .

بیش از دو دهه در زمینه سلامت، پزشکی، روان شناسی و جنبه های فرهنگی و اجتماعی آن ها می نویسد و کوشش می کند دانش را ساده اما دقیق منتقل کند.

پزشکی دانشی پویا و همیشه در حال تغییر است؛ بنابراین، محتوای این نوشته جایگزین ویزیت یا تشخیص پزشک نیست.

دربارهٔ علیرضا مجیدی در خبرنگاران

مطالب مرتبط

اپلکیشن اندروید آف تایم به شما اجازه می دهد، به جای اینکه گوشی شما، زندگی تان را کنترل کند، شما زندگی تان…

هورمون های بدن انسان و نقش غدد درون ریز | چگونه پیغام رسان های شیمیایی زندگی ما را کنترل می نمایند؟

آیا نشستن روی توالت عمومی باعث بیماری می شود؟ حقیقت علمی درباره میکروب های سرویس های بهداشتی

آنهایی که چپ دست هستند، احتمالا ژن های نادری هم دارند و معدودی از آنها احتمال اوتیسم بیشتری دارند

معنی شعر دوش دیدم که ملائک درِ کافه زدند از حافظ

معنی شعر بُوَد آیا که درِ میکده ها بگشایند؟ از حافظ